Czcionka:     A- A A+

Wybierz język:

Okres cysterski

Zakon cystersów został założony w XI w. przez św. Roberta z Molesme. Pierwszy klasztor cysterski w Polsce, założono w 1139 r. w Jędrzejowie. To stamtąd właśnie sprowadzono pierwszych zakonników do nowopowstałego opactwa w Rudach. Data ich przybycia jest trudna do określenia, ale przyjmuje się, że około 1255 r. przybyła pierwsza grupa, która miała przygotować pomieszczenia dla reszty konwentu. Ostateczna data wprowadzenia się konwentu waha się pomiędzy 1258 a 1261 rokiem.

Podstawą rozwoju gospodarczego opactwa stał się dokument fundacyjny wydany przez księcia Władysława, na mocy którego klasztor otrzymał posiadłości ziemskie i liczne przywileje. Granice posiadłości klasztornych zostały określone zasadą odległości trzech mil od: Gliwic, Raciborza i Koźla. Pierwszym opatem klasztoru był Piotr I (1252-1274). Za jego czasów opactwo zaczęło się rozwijać poprzez sprowadzanie kolonistów, zakładanie nowych wiosek, eksploatowanie ziemi i prowadzenie gospodarki czynszowej. Klasztor pobierał dziesięcinę z podległych mu wiosek.

Już w 1280 r. Rudy były opactwem prężnym pod każdym względem. Siłę roboczą klasztoru stanowili mnisi najemni i zobowiązana do renty odrobkowej ludność zależna. Istotną gałęzią gospodarki była również hodowla, uprawa roli, warzywnictwo i rybołówstwo. Z czasem opactwo zajęło się również pszczelarstwem (wytwarzano na przykład miód pitny i wosk), a także produkcją wełny owczej. XVI wiek przyniósł początek rozwoju przemysłu w opactwie. W 1586 r. zbudowano pierwszą hutę żelaza w Stodołach, w 1712 pierwszą hutę szkła produkującą, poza szkłem okiennym również lustra, karafki a nawet perełki szklane, eksportowane do Austrii.

Pomimo tego, że poziom materialny klasztoru podnosił się znacząco, klasztor często znajdował się na skraju bankructwa. Co było tego przyczyną? W XVII w. częste najazdy obcych wojsk i związane z nimi wysokie kontrybucje płacone najeźdźcom, jak również zwykłe grabieże i zniszczenia związane z przemarszem wojsk. Kolejnym ciosem gospodarczym dla klasztoru były wojny śląskie - również związane z koniecznością płacenia wysokich kontrybucji na rzecz wojsk pruskich, ale także z obciążeniem klasztoru 50% podatkiem od dochodów, przymuszenia zakonników do ponoszenia kosztów utrzymania statku na Odrze, straży pożarnych w każdej wsi oraz wybudowania fabryki drutu. Dodatkowo opactwo zostało zobowiązane do uprawy bawełny, morw i tytoniu.

W XIX w. klasztor obciążyło utworzenie szpitala dla francuskich żołnierzy. Jednak cystersi rudzcy nie zajmowali się wyłącznie gospodarką. Podobno już w XIV w. w Rudach utworzono pierwszą przyklasztorną szkołę, przygotowującą chłopców do kapłaństwa i życia zakonnego, a na początku wieku XVIII wybudowana została pierwsza, drewniana szkoła wiejska dla dzieci, przekształcona wiek później w szkołę gminną. Brak jednak na ten temat konkretnych i potwierdzonych informacji. W 1744 r., zostało utworzone Gimnazjum z konwiktem młodzieży szlacheckiej, w której nauczano języków obcych, muzyki, historii, geografii i przyrody. Parę lat później przy klasztorze wybudowano salę teatralną, a od 1765 r. przy klasztorze istniała uczelnia wyższa o kierunku nauczycielskim i filozoficznym. Bardzo dużo uwagi poświęcali mnisi cysterscy również bibliotece, do której nabywali książki w Morymondzie i w Waltsassen. Księgozbiór powiększany był sukcesywnie poprzez przepisywanie książek w klasztornym skryptorium. W 1812 r. tutejsza biblioteka posiadała 10-12 tysięcy książek.

Schyłek gospodarowania cystersów na ziemiach klasztornych przypadł na XIX w. W 1810 r. dobra zakonne zostały zsekularyzowane. Zajęto kasy, archiwa, odebrano insygnia i pieczęcie opackie. Wszystkie dobra cysterskie przeszły na własność księcia von Hessen-Kassel.

Średniowieczny ostrołukowy portal
Średniowieczny ostrołukowy portal
Pierwszy przekaz kartograficzny P.B. Wernera z ok. 1737r.
Pierwszy przekaz kartograficzny P.B. Wernera z ok. 1737r.

Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Innowacyjna Gospodarka.

Wszelkie prawa zastrzeżone - Info Kiosk Rudy © 2011
Generalny wykonawca robót: PRB ERBUD

Projekt i wykonanie:
Dziękujemy za współpracę: CREDITS